شروح نهج البلاغه آخرين سخن در اين مقدّمه ، سخن كوتاهى در بارهء شروح و ترجمه‌هايى است كه دانشمندان اسلام از عصر « سيّد رضى » تاكنون در بارهء اين كتاب بزرگ داشته‌اند و به نظر مىرسد هر چه از عصر « سيّد رضى » دور مىشويم اين شروح و تفسيرها و ترجمه‌ها افزايش مىيابد و اين به خاطر آن است كه اين گنجينهء بزرگ روز به روز بهتر شناخته مىشود و كنگره‌هاى مختلفى كه در اين اواخر در بارهء نهج البلاغه گرفته شده و مىشود ، شاهد گوياى ديگرى بر اين مدّعاست . « مرحوم علّامهء امينى » در جلد چهارم كتاب نفيس « الغدير » در شرح حال « مرحوم سيّد رضى » به اين مسأله اشاره كرده ، مىگويد : « از زمانى نزديك به عصر ( مرحوم سيّد ) تاكنون بيش از هفتاد شرح بر نهج البلاغه نگاشته شده است . . . » . سپس به ذكر يك يك آنها با نام مؤلّفان و تاريخ وفات آنها پرداخته و به اضافهء ترجمه‌هايى كه در اين اواخر به آن افزوده شده ، تعداد « هشتاد و يك شرح و ترجمه » را نام مىبرد . « 1 » و طبيعى است كه هر كدام از اين شروح ( همانند تفاسير قرآن ) ، نهج البلاغه را از زاويه يا زواياى ويژه‌اى مورد توجّه قرار داده‌اند ، بعضى به نكات ادبى پرداخته و برخى به نكات تاريخى و پاره‌اى به مسائل فلسفى يا مسائل تربيتى و اجتماعى توجّه كرده‌اند . نويسندهء تواناى كتاب « مصادر نهج البلاغه » در كتاب خود از يك صد و ده شرح و تفسير نام مىبرد و بعضى از فضلا در كتابنامهء نهج البلاغه اسامى سيصد و هفتاد كتاب را در شرح و ترجمه و تفسير نهج البلاغه نوشته‌اند . « 2 » ولى با اين

--> ( 1 ) الغدير ، جلد 4 ، صفحهء 186 تا صفحهء 193 . ( 2 ) المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة ، صفحهء 10 ( قابل توجّه اين كه در مصادر نهج البلاغه شماره‌هاى شروح صد و يك نوشته شده نه صد و ده ) .